در آوردند . اين نشان مىدهد كه اين سخن يك روز پيش از فتح مكه گفته شده است و فرداى آن روز صلح برقرار شد ؛ يعنى صلح زمانى برقرار شد كه مسلمانان با هركس مواجه مىشدند او را به زمين مىزدند و از پاى در مىآوردند . مازرى پاسخ اين سخن را داده است همچنان‌كه لازمهء اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرمود : « وقتى فردا با آنها مواجه مىشويد ، آنان را از دم تيغ بگذرانيد » آن نيست كه يك روز پيش از فتح مكه ، گفته شده باشد ؛ زيرا امكان دارد كه در آخرين شبى كه فرداى آن صلح صورت گرفت ، بر زبان آمده باشد ، همچنين اين ادعا كه در روز فتح مكه و پيش از هرگونه درگيرى و نبرد ، صلحى صورت گرفته است ، مستند به دليلى نيست . در اينجا اشاره‌اى مىكنيم به الفاظى كه در حديثِ نقل‌شده به وسيلهء ابوهريره آمده است ؛ يعنى « مجنبه » و « بياذقه » « 1 » . . . . از ديگر دلايل فتح مكه از راه جنگ ، روايتى است كه از ام‌ّهانى دختر ابوطالب به ما رسيده است . او مىگويد : در ظهر فتح مكه ، خدمت رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيدم . سلام كردم . فرمود : كيستى ؟ گفتم : ام‌ّهانى دختر ابوطالب . فرمود : خوش آمدى ام‌ّهانى . سپس برخاست و در حالى كه با جامه خود را پوشانده بود ، هشت ركعت نماز خواند . وقتى از نماز فارغ شد ، عرض كردم : اى رسول خدا برادر مادرى من علىبن ابىطالب [ عليه السلام ] مدعىاست كه با فلان‌بن هبيره - كه به او پناه داده‌ام - جنگيده است . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : هركس كه تو او را امان داده‌اى ، امان مىدهيم ، اى ام‌ّهانى . اين حديث را به همين لفظ ، « مسلم » در صحيح خود « 2 » آورده است و بر صحّت آن اتفاق نظر وجود دارد . وجه دلالت اين حديث مبنى بر بودن فتح مكه از طريق نظامى ، در آن است كه اگر فتح مكه به طور صلح‌آميز بود ، اين امر بنا بر موقعيتى كه علىبن ابىطالب نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله داشت ، بر وى پنهان نمىماند و در صدد قتل كسىكه به مقتضاى صلح ،

--> ( 1 ) - كه به ترتيب به « طرف » ( راست يا چپ ) و « پياده » ترجمه شده است و فاسى به توضيح لغوى و معنايى آنها طى چند سطر مىپردازد كه آن را ترجمه نكرده‌ايم . ( 2 ) - اين حديث را ابن‌هشام در كتاب « السيرة النبويه » ، ج 2 ، ص 4 - 273 نقل كرده است .